اعراب فعل مضارع

اعراب فعل مضارع 1

قبلاً خوانديد كه برخي كلمات معرب هستند و برخي مبني از جمله كلمات مبني مي توان به ضماير اشاره نمود. بيش تر اسم ها نظير المعلم – حقٌ – قلمٌ معرب هسند. در مورد فعل ها چه نظري داريد ؟ آيا معرب هستند يا مبني ؟

  فعل ها :

ماضي : مبني
مضارع : هستند : معرب ( به جز دو صيغه جمع مؤنث)
امر : مبني  

  اعراب فعل مضارع سه نوع مي باشد

1. مضارع مرفوع
2. مضارع منصوب
3. مضارع مجزوم  

  1 – مضارع مرفوع و علامت هاي آن
فعل مضارع در حالت عادي مرفوع است. صيغه هاي اين فعل عبارتند از :

يکتبُ

تکتبُ

اکتبُ

نکتبُ

يکتبان ِ

تکتبان ِ

يکتبونَ

تکتبونَ

تکتبينَ

آخر اين فعل ها ضمه دارد و ضمه علامت رفع است

اين فعل ها بعد از ضماير (( ا – و – ي )) دارای

(( نون اعراب )) هستند و ثبوت نون اعراب نيز علامت رفع است. (( نون اعراب ))علامت فرعی رفع است

  پس نتيجه گيري مي كنيم كه رفع مضارع يكي از دو علامت زير نشان داده مي شود:
اصلي ( _ُ ) يذهبُ – تذهبُ
فرعي « ثبوت نون اعراب» : يذهبانِ – تذهبونَ – تذهبينَ

2 – مضارع منصوب و علامت هاي آن

فعل مضارع در حالت عادي مرفوع است ، مگر اين كه بعد از عوامل خاصي قرار بگيرد.
هر گاه حروفي مثل :
«انْ – لَن – كي – حتّي – كِ»«كه – هرگز – تا اينكه – تا – براي ، براي اينكه» قبل از فعل مضارع وارد شوند، فعل مضارع را منصوب مي سازند.
مثال :
يذهبُ —> ان يذهَبَ
تذهبُ —> لن تذهبَ
اَذهبُ —> حتي اَذْهبَ
تذهبُ —> لِنذْهبَ
با آمدن حروف ناصبه ، ضمه به فتحه تبدل مي شود.
فتحه علامت اصلي نصب است.

يذهبانِ —> انْ يذهبا
تذهبانِ —> لن تذهبا
يذهبونَ —> لن يذهبوا
تذهبونَ —> حتي تذهبوا
تذهبينَ —> لتذْهبي
با آمدن حروف ناصبه علامت رفع «نون اعراب» حذف شد. حذف نون اعراب علامت فرعي نصب است.  

  حروف ناصبه : به حروفي كه با آمدن خود فعل مضارع را منصوب مي كنند، حروف ناصبه گفته مي شود.

علامت هاي نصب در فعل مضارع :
1 – اصلي _َ : اَن يَذْهبَ ، لن تذهَبَ
2 – فرعي «حذف نون اعراب» : اَن يذْهبا ، لن تذْهبوا  

  تمرين هاي درس ششم
1 – افعال داخل پرانتز را ابتدا به صورت مضارع درآورد و سپس در جاي خالي قرار دهيد :
– المؤمنون ……في لأكْلِ و الشُّرب . (هرگز اسراف نمي كنند – اَسرَفَ)

مضارع فعل اسرَفَ از باب افعال است و مضارع اين فعل بر وزن يُفعِلُ مي باشد.
جواب صحيح : لَنْ يُسرفونَ (چون لن حرف ناصبه است) : لن يُسرفوا جواب مي باشد.  

  2 – در دسته ي فعل هاي زير ، يك فعل با بقيه تفاوت دارد آن را مشخص كنيد:
(اَن يُجاهِدَ) / (حتّي تعْلموا) / ( ينظرونَ) / (لَنْ تجلسا)

جواب : ينظرون مي باشد. بقيه ي فعل ها حرف ناصبه دارند.  

  3 – در جمله زير فعل مضارع را پيدا كن و اعراب آن را مشخص كنيد.
– اَمَرَاللهُ المسلمينَ اَن يتعاوفوا علي البّر و التّقوي.

امرَ الله المسلمين ان يتعارفوا : فعل مضارع با حرف ناصبه آمده و حرف ناصبه و نون مضارع را حذف كرده است – اعراب فرعي = حذف نون اعراب  

  4 – ترجمه كنيد :
لن تنالوا البّر حتّي تنْفقوا ممّا تُحبّونَ

نكته :
هر گاه اَن – كي – حتي – كِ اول مضارع بيايد ترجمه مثل مضارع التزامي در زبان فارسي است و هر گاه لن اول فعل مضارع بيايد مثل مستقبل منفي فارسي ترجمه مي شود. هرگز به نيكي دست نخواهيد يافت مگر از آن چه كه براي خود دوست داريد انفاق نماييد.  

  5 – به فارسي روان ترجمه نماييد:
لا تَصْحَبِ المائق فانّهُ يزيّنُ لكَ فعْله و يودُّ فعْلهُ و يودُّ انَ تكونَ مثلَهُ
لا تصْحَبُ = همنشيني نكن
يودُّ = دوست دارد
المائقُ = احمق

لا تصحب المائق ……..جواب : با آدم احمق هم نشين مباش كه او كارش را براي زينت مي دهد (كار او برايت الگويي مي شود) و دوست دارد كه تو هم مثل او باشي.  

  6 – كدام عبارت براي معني آيه مناسب است ؟ كُلوا و اشْربوا و لا تُسرفوا
الف – بخوريد و بياشاميد و اسراف نكنيد.
ب – خوردند و آشاميدند و اسراف نكردند.

جواب : بخوريد و بياشاميد و اسراف نكنيد (الف)  

اعراب فعل مضارع 2

مضارع مجزوم و علامت هاي آن :
يادآوري : جهت ساختن فعل نهي از فعل مضارع اينگونه عمل مي كنيم :
لا نهي + مضارع : نهي
لا + تحْزَن: لا تحْزَن

با آمدن «لا» ي نهي آخر فعل ساكن مي شود كه اين سكون علامتي براي جزم است.
در حالت فوق به : لا ، حرف ناهيه جازمه و به فعل مضارع ، فعل مضارع مجزوم گفته مي شود.
حروف ديگري كه مثل «لا» نهي عمل مي كنند، عبارتند از : «لم – لمّا – لام امر»

  علامت هاي جزم در فعل مضارع :

جزم مضارع با يكي از دو علامت نشان داده مي شود :
اصلي _ ْ لم يذهَبْ – لا تَذهبْ
فرعي «حذف نون اعراب» لم يذهبا ، لا تذهبوا

لم يکتبْ

لما تکتبْ

لنکتبْ

لم يکتبا

لما تکتبي

ليکتبوا

علامت جزم اينها سکون است.

علامت جزم اين فعل ها مانند نصب آنهاست.

(فرعي – حذف نون اعراب)

  جمله شرطي چيست؟

به جمله اي كه وقوع آن مشروط باشد، جمله شرطي گفته مي شود.
جملات شرطي 3 ركن دارد :
1 – ادوات شرط «اگر»
2 – فعل شرط « درس بخواني»
3 – جواب شرط «موفق مي شوي»
همانطوري كه مي بينيد معني جملات شرطي با يك فعل كامل نمي شود و بيش از يك فعل دارد. حال جمله شرطي در زبان عربي را بيان مي كنيم.
انْ تدْرُس، تَنْجحْ  

  ادوات شرط :

كلماتي كه در آغاز جمله هاي شرطيه مي آيند ادوات شرط ناميده مي شوند و عبارتند از :
اِنْ ، مَنْ ، ما ، اَيْنَما
اگر، هر كه، هرچه، هرجا  

  كاربرد ادوات شرط:

(اِن تنصروا الله ينصُرْكُم)
(و ما تفعَلو مِنْ خيرٍ يَعْلَمْهُ الله)
مَنْ يزرعْ شرّاً يَحْصُدْ ندامةً .

همان طور كه در جملات شرطي بالا مي بينيد، ادوات شرط از كلمات جازمه اي هستند كه دو فعل مضارع بعد از خود را مجزوم مي كنند. اولي به عنوان فعل شرط دومي به عنوان جواب شرط.
نكته : اگر فعل شرط يا جواب شرط ماضي باشد كدام يك از دو حالت رخ مي دهد؟
ان صبَرْتَ،‌اَدْرَكت بصبرِكَ منازلَ الابرار
– چون ماضي مبني است حركت آن تغيير نمي كند بنابراين محلاً مجزوم است.
– چون ماضي معرب است آخر فعل ساكن مي شود يعني مجزوم مي شود.  

  يادآوري :

يكي از موارد جزم فعل مضارع زماني است كه در جواب طلب (امر – نهي و …) بيايد.
اُدُرسْ تنجَحْ :‌درس بخوان تا موفق شوي
فعل طلبي —> جواب طالب

لا تكذِبْ يُحبيْكَ اللهُ . دروغ نگو تا خدا تو را دوست بدارد.
فعل طلبي –> جواب طلب  

  تمرين هاي درس هفتم
1 – در جمله ي اجْتمعَ قومٌ من بني اسرائيل قومٌ چه نقشي دارد؟
1.خبر
2.مبتدا
3.فاعل
4.مفعول به

قوم نقش فاعل دارد در عبارت اجتمع قومٌ  

  2 – در عبارت فلّما كتب اللهُ عليهم القتال اعْراضَ كثيرُ منهم و كم يُقاتلوا (مفعول) كدام است؟
1. الله
2. القتال
3. كثير
4. هم

مفعول القتالَ مي باشد.  

  3 – لم يُقاتلو در جمله بالا چه اعرابي دارد؟

اعراب فرعي و حذف نون اعراب ساير گزينه ها تقديري – محلي – اصلي  

  4 – اعراب تتغلّبوا چيست؟
فرعي – اصلي – محلي – تقديري

جواب فرعي  

  5- در متن زير اعراب كلمات مشخص شد. نادرست است. پاسخ درست را مشخص كنيد:
خرجَ رجُلٍ ابْنه الي الصحراءُ و هما يُريدانِ ان يَصيدانِ فنزلا عنْدَ رجُلٍ.

رجلُ صحيح مي باشد كه فاعل و مرفوع است – الي الصحراء مجرور است.
ان يصيدا صحيح مي باشد كه اَن از ادوات شرط است و باعث حذف نون مي شود. اعراب فرعي دارد.  

  6 – مَنْ ظلم عبادَ الله كان اللهُ خصْمَه را ترجمه كنيد.

هر كس به بندگان خدا ستم كند، خداوند دشمن او مي شود (فعل شرط و جواب شرط هر گاه ماضي باشند، معناي مضارع مي دهند)  

  7 – جاي خالي را با كلمه مناسب جايگزين كنيد.
حمَن …. مثقالَ ذرّةٍ خيراً يرَهُ (الزلزال 7)
يعمَلُ – يَعْملْ

جواب يَعْمََل مي باشد  

About these ads

پاسخی بگذارید

Please log in using one of these methods to post your comment:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


دنبال‌کردن

هر نوشتهٔ تازه‌ای را در نامه‌دان خود دریافت نمایید.

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: